Керич ярымадасында июльнинъ 21-де башланаджакъ «Аджимушкай» араштырув экспедициясынынъ иштиракчилери Къырым зенаатдашлары иле корюштилер. Нетиджелер акъта олар Акъмесджитте «Россия сегодня» матбуат-меркезинде кечкен матбуат-конференцияда тариф эттилер. Суаллерден бири тюркий сойадлары олгъан аскерлер, эм де сюргюн этильген халкъларнынъ векиллери акъта малюмат араштырувда агъырлыкълар олды. 

Нури Билялов с внуком и правнуком
«О дженклешти. О къазанды», я да не ичюн Мурманск къырымтатарнынъ хатырыны сая

«Меселе транслитерация иле багълы, яни сёзлерни эшитип язув иле. Хисматуллин сойады  немсе весикъаларында Кисматуллин киби чевирильген эди. Бу исе чешит рафларда сакъланылгъан весикъалар. Бойле икяелер пек чокъ. Нетиджеде биз араштырув моделини яраттыкъ. 2002 сене биз Мудафаа назирлигине малюмат базасыны тевсие эттик. Ве тамам шу вакъыт бирлешкен «Мемориал» базасы пейда олды. Эгер файызлар боюнджа сёз юрьсетсек, 54% славян сойадлары иле аскерлер тешкиль этелер,  46% исе — тюркий сой адлар иле. Славян сойадлар иле аскерлер арасында хаталар файызы – 5%, тюркий сойадлар иле – 33%. Мына бу ал бизге белли бир алгоритмни ачты. Нетиджеде биз, даа мен Девлет дума мебусы олмагъан вакъытта бойле бир къараргъа кельдик: бизлер арбийнынъ сойады бозулгъаны себебинден о, гъайып олгъан сайылгъаны иле багълы  къаидени къанун боюнджа пекитмек керекмиз», — деп, пайлашты РФ Девлет Думасынынъ мебусы, Башкъортостан Джумхуриетинде араштырув отрядлар Региональ джемиет фонды шурасынынъ реиси Ильдар Бикбаев.

Чеченистан Джумхуриетинден араштырыджы, «Поискового движения России» арекетининъ ерли Региональ болюк шурасынынъ ёлбашчысы Иса Сардалов озь теджрибеси иле пайлашты:

«Мен ойле бир регионны такъдим этем, онынъ эалиси Орта Асиягъа сюргюн этильген эди. 90-нджы ве 2000-нджи сенелерде биз архивлеримизде олгъан аман-аман эр шейимизни джойдыкъ – ве бу тек Улу Ватан дженки девиринде асрерлер ордугъа чагъырылувы боюнджа дегиль. 2010 сенегедже Чеченистан Джумхуриети Хатыра китабы олмагъан екяне регион оларакъ къалгъан эди. Ве ресмий малюматлар ич те ёкъ эди. Биз тарла малюматындан, ходжалыкъ китапларындан башладыкъ. 2010 сене биз ильк Хатыра китабыны нешир эттик, анда Игнуш ССР-де догъгъан 17 бинъге якъын инсан кирди. Учь йылдан сонъ экинджи китап чыкъты, анда энди тахминен 13 бинъ кирди. Шимди учюнджи китап нешир этилюви узеринде иш екюнлене. Къырым территориясында тамам бойле алгъа къырымтатарлар огърадылар. Биз мальземелерни насыл топлагъанымыз акъта  малюмат иле алмаштыкъ. Къырымдаки зенаатдашларымыз ишни тамам бойле бшлай я да девам эте билелер».

Ватан къорчаланувында эляк олгъанларнынъ хатырасыны эбедийлештирмек боюнджа «Поисковое движения России» алды Умумрусие джемиет аркетининъ месуль кятиби, яшлар, гонюллилер иши ве ватанпервер тербиеси инкишаф эттирилюви боюнджа РФ Джемиет палатасы комиссиясынынъ реиси Елена Цунаева къырымлыларгъа ярдым алмакъ ичюн мураджаат этмекни ве теджрибе иле денъишмекни тевсие этти.

«Эгер мерагъынъыз олса, биз сизни къаршыламагъа азырмыз. Экспедиция июльнинъ 21-ден августнынъ 5-не къадар девам этеджек. Бу экспедиция 1972 сенеден берли чалыша. Биз иле экспедицияда 1982 сенеден берли иштирак эткен  Владимир Щербанов ве 1990-нджы сенеден берли иштрак эткен Владимир Симонов чалышаджакълар. Амма экспедициядан гъайры биз якъынларынынъ такъдирлери иле меракълангъан гражданларгъа ярдым косьтерюв иле огърашамыз. «Найти солдата» лейхасы черчивесинде джемиет къабулханелери тешкиль этильди. Эгер юир кимсе бир де бир аскернинъ такъдирини бельгилемеге истесе, «Поисковое движение России» адлы сайткъа ве бизим «ВКонтакте» такъымымызгъа кирмек етерли, — деп, меслеат берди Цунаева.

Хатырлатамыз, «Русиеннъ араштырув арекети, яни «Поисковое движение России» адлы арекет  ве шахсен Елена Цунаева, 1942 сенеден берли агъасынынъ такъдири акъта бир шей бильмеген 90-яшлы Нури Билялов Мурманск виляетине агъасынынъ мезарына барып етмеге ярдым косьтерди.