РФ Девлет Думасында тиль чешитлигини сакълап къалув мевзусында парламент динълевлер кечти. Тувгъан тиллер акъта къанун къабул этильген сонъ янъы программалар ве усулиетлер ишлеп чыкъарылувында, регионларгъа ве окъув муэссиселерге ярдым этмекте ихтиядж пейда олды.

Президент эмири иле РФ халкъларынынъ тувгъан тиллери сакъланылувы ве огренилюви боюнджа Фонд яратмакъ авале этильди. Фонд ишининъ келеджегини ве керекли норматив актларны Девлет Дума мебуслары, профиль назирликлер ве идарелер, эм де регионлардан кельген делегатлар музакере эттилер. 

Хатырлатамыз, янъы къанунгъа бинаен мектеп талебелери ве ана-бабалар тувгъан тиль оларакъ насыл тильни огренеджеклерини сайламагъа акълары бар, эм де онынъ огренилювинден ред этмелери мумкюнлер. Ве эгер кимер регионларда янъы денъишмелер даваларнынъ себеби олса (Татарстанда шимдигедже эписи миллетлерге аит мектеплилер эм рус тилини, эм де татар тилини огренселер, ве буны татар олмагъан аилелер бегенмеселер де), башкъа регионларда, мисаль ичюн Шимальнинъ тамыр халкълары ичюн, бу ал тувгъан тиль огренилювини янъы севиеге котермек ичюн фурсат олды. 

Экспертлер огюнде тургъан эсас вазифелер акъта Девлет Думада миллетлер ишлери боюнджа профиль комитетнинъ ёлбашчысы Ильдар Гильмутдинов тариф этти.

Энъ-эвеля о, бельгиледи ки, программалар олмагъаны себебинден КХВ-да ве ана-бабалар топлулукъларында ажиотажнынъ объектив темели ёкъ, чюнки 2015 сенеден берли тувгъан тиллер огренилюви боюнджа федераль тасиль стандарты чалыша. 

«Насыл тиллерни огренмек: рус, чуваш, татар ве иляхри – ана-бабаларнынъ акъкъыдыр. Эльбет, биз маариф назирлигинден бу тиллер огренилюви боюнджа янъы программалар беклеймиз. КХВ-да фааль шекильде программалар сечилювинде ана-бабаларнынъ ролю акъкъында сёз юрьсетиле. Хатырлатмакъ истейим ки, окъув программалар сечилювине ана-бабаларнынъ алякъасы ёкъ. Олар девлет муэссиселери иле сечиле ве тасдыкълана. Ана-бабанынъ акъкъы — тиль сечилювинде», — деп, хатырлатты Гильмутдинов.

О, эм де къайд этти ки, янъы къанунны фаальджде кирсетмек керек:

«Эбет, янъы концепция ишлеп чыкъарыладжакъ. Амма тасиль 24 тильде бериле, 81 тиль фен оларакъ огрениле. Амма умумен еди тиль боюнджа бизим дерсликлеримиз бар, олар девлет экспертизасыны кечтилер. Кимерлер оны йыллардже кечип оламайлар. Биз бойле зайыф чалышкъанымызда, балаларымызнынъ къабааты ёкъ».

Башкъа меселелер арасында тувгъан тиллерде кандидат ве докторлыкъ диссертацияларны къорчаламакъ, бу тиллерде имтианлар тутмакъ, онлайн шекильде огренмек киби имкянлар олмагъаны бельгилене. Бунъа уйгъун механизмлерни азырламакъ тевсие этильди.

РФ тасиль назирининъ муавини Татьяна Синюгина ишандырды ки, тувгъан тиллерде тасиль берюв концепциясы 2019 сене январьнинъ 1-недже тевсие этиледжек. Бундан сонъ эр шей экспертлернинъ фааль ве саватлы ишинен багълы оладжакъ. Концепция узеринде чалышмакъ иле бир вакъытта назир муавини дерсликлер азырланувы акъта тюшюнмеге тевсие эте:

«Биз меселенинъ кескинлигини анълаймыз, ве мектепте тасиль джерьяныны дерсликсиз тешкиль этмекнинъ чареси ёкъ. Ве бу дерсликлер иле толу шекильде темин этюв иле денъишмелерге даир дегиль, бу эм де чокъусы тиллер боюнджа дерсликлер олмагъаныдыр».

Татьяна Юрьевна айткъанына коре, ишлеп чыкъарылгъан программалар ве дерсликлер яваш-яваш эм де электрон тасиль системасына кисетиледжек. Бу система 2019 сене январьнинъ биринден чалышып башлайджакъ.

РФ территориясында 81 тувгъан тиль огретиле ве огрениле. 22 субъектте джумхуриетлернинъ 36 девлет тиллери бельгиленди. Шимдики вакъытта дерсликлернинъ федераль джедвелине еди тувгъан тиль боюнджа 103 дерслик кирсетильди — татар, башкъыр, алтай, чечен, якут, хакас ве урум тиллери боюнджа.