ООН тешкилятында къырымтатарларнынъ акъ-укъукълары риает этилюви мевзусы боюнджа Русиенинъ иши энди башланды ве девам этеджек. Бу акъта Москвада «Россия сегодня» ХИА-нинъ матбуат-меркезинде сёз юрьсетильди. Халкънынъ укъукълары Киев иле бозулув делиллери, эм де украин тараф иле такъдим этильген догъру олмагъан малюмат ред этилюви илериде де халкъара севиеде айдынлатыладжакъ. Бундан зияде, акимиет ве джемиетчилер Украинада ве Къырымда яшагъан ве укъукълары Киев я да халкъара тешкилятлар иле бозулгъан эписи къырымтатарларны къорчаламагъа азырлар.

Къырымтатарларнынъ акъ-укъукълары риает этилюви иле вазиет насыл олгъаны акъта малюмат сентябрь айында эки кере сеслендирильди. Сентябрьнинъ 11-де къырымтатар «Миллет» телеканалынынъ мудири Эрвин Мусаев озь марузасы иле Варшавада БДИПЧ ОБСЕ конференциясында чыкъышта булунды. Онъа сёз экинджи сеферден берильди ве Украина, Австралия ве Канада делегатлары онъа кедер этмеге тырыштылар.

Логотип Организации по безопасности и сотрудничеству в Европе (ОБСЕ)
ОБСЕ тешкилятыны Къырымгъа къавеге давет эттилер

ООН тешкилятынынъ инсан акъ-укъукълары боюнджа Шуранынъ 39-нджы сессиясында иштирак этмек ичюн къырымтатарларгъа имкян берильмеди. Чыкъышта булунмакътан ред этилюв «Къырым Бирлиги» джемиет тешкилятынынъ ёлбашчысы Сейтумер Ниметуллаевге ве Къырым тасиль назирининъ муавини Айдер Аблятиповге сеслендирильди. Конференция мейданында Къырымдаки вазиет акъта адлиеджи, укъукъ къорчалайыджы Александр Молохов ве русие ватандашлары Халкъара Шурасынынъ  векили Сергей Пинчук тариф этип олдылар.Украинадаки къырымтатарлар РФ ичюн адлиевий джеэттен ватандаш олгъаны себебинден, оларнынъ акълары бозулгъаны акъта марузаны Пинчук сеслендирди. Амма ойле олса да, илькиде Русие тарафынынъ нокътаи назары сеслендирильди.

«Бу мевзу халкъара топлулукъ иле кениш суретте къабул этильди ве Киев миллетчилери тарафындан яйгъаралы буюк резонанс догъурды. Бу сене биз белли бир адым аттыкъ. Ве Варшава мейданында Къырымнынъ сеси эшитильди, энъ эвеля, инсан укъукълары гъарбий ве украин оппонентлери иле бозулувы акъта. Бу акъта фааль субет кечти, шу джумледен инсан къатнавына аит сербестлик», — деп, къыймет кести беджерильген ишке Русие Федерациясы президенти огюнде Къырым Джумхуриетининъ даимий векили Георгий Мурадов.

Энъ эвеля, Мурадовнынъ сёзлерине коре,   сербест къатнавгъа нисбетен укъукълар бозулувы акъта сёз юрьсетильди. Чюнки Къырым сакинлерине Евросоюз мемлекетлерине кирмек ичюн виза берильмей. Ве бу тек къырымлылар четэль туризмини бегенгенлери иле багълы дегиль, бу эм де ильмий конференцияларда иштирак этюв, сой-акъраба иле къонушув, чюнки Къырымда чокъ булгъар, урум, немсе ве атта итальянлар яшайлар.

Открытие 73-й Генеральной Ассамблеи ООН
ООН тешкилятында илькиде Къырым къамачавы акъта тариф эттилер

Конкрет швхысларнынъ укъукълары бозулгъаны да расткеле. Меселя, Геническ район девлет мемуриетининъ сабыкъ ёлбашчысы иле багълы вазиет (Геническ –Украинанынъ дженюбинде шеэр – муар.). Къырымгъа меджбурен кочькен сонъ Ниметуллаевлар къорантасынынъ мулькиети тевкъиф этильди.

«2014 сене мартнынъ 10-да Турчиновнынъ имзасы иле Геническ мемуриетининъ сабыкъ ёлбашчысы вазифесинден себепсиз  бошатылгъан эдим. Мен Къырымгъа кочтим. Бу ерде меним къорантам, учь балам, алты торуным. Озь Ватанымда яшайым, анда исе мени душман деп саялар. Даа бир кере гъарбий КМВ мураджаат этем. О вакъыт олгъан Украина шимди ёкъ. Бугунь анда миллетчилер идаре этелер, олар акъикъатны корьмеге истемейлер. Манъа ниает сёз берильмеси акъта арзу этем, ООН-да чыкъышта булунмагъа, эписи весикъаларны косьтермеге истейим. Мен буларны эписини мында кетирдим. Бу манъа къаршы джинаий ишлер, оларнынъ темели ёкъ. Бугунь мени Интерпол араштыра. Меним балаларым бугунь Украинагъа къатнайлар, чюнки анда меним анам, бабам, догъмуш агъам дефн этильген. Биз атта оларнынъ мезарлыгъына барып олмаймыз», — деп, пайлашты журналистлер иле Ниметуллаев.

Онынъ мисали ООН сессиясында такъдим этильген эди, Украинанынъ дженюбинде къырымтатарлар сыкъыштырылгъаны иле багълы аллар сырасында.

«2017 сене февраль айында  Украинанынъ МВД назирлиги ниает Чонгар районында Номан Челебиджихан батальонына къаршы полис операциясы акъта къарар алынды. Батальон силялы боевиклерден тешкиль этильген, оларны меджлис* джемиет тешкиляты ишке алгъан эди.  Атта ВСУ меджлис азаларыны Украинанынъ ордусына къаршы арекет косьтерювде къабаатлай. Меджлис азалары анда не иле огърашалар? Пара топлайлар, мулькиетни запт этелер, юк ташыгъанлардан къанунсыз пара талап этелер – оларнынъ чокъусы къырымтатарлардыр. Малюмат къоркъунчлы, чюнки эр бир фурадан тахминен  $200 алына. Акс алда машна кечип оламай. Бугуь Украинада яшагъан къырымтатарлар ичюн исе бу пара къазанмакъ ичюн бир имкяндыр», — деп, анълата ООНконференциясында озь марузасыны Сергей Пинчук.
Адалетсизликке джевап оларакъ, матбуат-конференциянынъ иштиракчилери айткъанына коре,  халкъара тешкилятлар иле илеридеки иш ве халкъара махкемелерде конкрет шахыслар уъкукъларынынъ имаеси олмакъ керек. Икътисадий зиян иле багълы вазиет узеринде бу система энди сынап бакъылды. Зиян Къырымнынъ сув ве энергетик къамачавы иле кетирильген эди. Адлиеджи Александр Молохов буннен энди бир къач йыл огъраша.

Логотип Организации по безопасности и сотрудничеству в Европе (ОБСЕ)
Къырымлыларъа сёз берильмегени ичюн Русие ОБСЕ тешкилятына наразылыкъ бильдиреджек

«Сув къамачавы боюнджа биринджи къаршы дава «Крымский рыбокомбинат» адлы муэссиседен энди инсан акъ-укъукълары боюнджа Авропа махкемесине ёлланылды. Биз Укрианада учь идарени кечтик, ве бу куньлерде весикъа энди Страсбургдаки инсан акъ-укъукълары боюнджа Авропа махкемесине келип етти», — деп, тариф этти Молохов.

Онынъ фикирине коре, адлиевий ёнелиште ишни девам эттирмек керек. О эм де эписи къырымлыларны Украина тарафындан укъуъклар бозулгъан вакъыт бу акъта хабер этмеге риджа эте. Бойле шейлер халкъара севиеде сеслендирильмек керек:

«РФ президенти огюнде Къырымнынъ даимий темсильджилиги янында халкъара суаллер боюнджа иш группасы бар, о, адлиеджилерни бирлештире. Биз де бу малюматны топламагъа, ишлетмеге ве ярдым этмеге азырмыз. Бундан гъайры, Украина Гаагада невбеттеки сененинъ башында халкъара давалар бакъылувынынъ тешеббюсчиси олгъаны бир кимсе ичюн сыр дегиль. Олар Къырым территориясында къырымтатарлар дискриминация этильгенини исбатламагъа истейлер. Асылында исе малюмат оларнынъ мундеринджесине къарама къаршы келе. О халкъара топлулукъкъа такъдим этильмек керек, шу джумледен Гаагада ООН тешкилятынынъ халкъара махкемесинде. Бу иш иле РФ четэль ишлер назирлиги огъраша. Биз исе белли бир малюматны бизим зенаатдашларымызгъа теслим этмеге тырышамыз. Олар Гаагада эр шей аксине олгъаныны ве Украина озь территориясында къырымтатарларны дискриминация эткенини  исбатлайджакълар».

Тамам Къырым иш адамларынынъ мураджааты анълаттты ки, сув ве энергетик къамачав нетиджесинде бизнеске кетирильген зиян акъта иш илериде халкъара севиеде къамачавларнынъ тешкилятчыларына нисбетен санкциялар огърунда курешмеге имкян береджек. 

* — Русиеде ясакъ этильген тешкилят