Бу сене мемлекетнинъ мектеплеринде ильк сефер «Тувгъан тиль» дерслери бериле — янъы къаиделер боюнджа ве къанун иле. Шимдилик экспертлер усулиет акъта давалашалар, оджалар ве балалар исе янъы программаны менимсейлер. «Россия для всех» порталы классикагъа мураджаат этмеге тевсие эте. Эм къырымтатарларнынъ, эм де умумен тюркий халкъларнынъ тасиль классиги — бу бизим семетдешимиз Исмаил Гаспринский.

Исмаил бей улу мутефеккир, исляятчы, яни реформатор эди: эксперименталь тасиль шекилини ишлеп чыкъарды ве оны Багъчасарай  мектебинде къулланып башлады. Къадынлар тасиль алмакъ кереклиги огърунда, диний окъув юртларгъа лядиний илимлер кирсетилюви ичюн, къырымтатарларгъа рус ве четэль тиллери огретилюви огърунда курешти. Озь халкъынынъ келеджегини о маарифте коре эди. Гаспринский тасиль акъта не язгъан экен, аджеба — онынъ мектюплеринде ве макъалелеринде расткельген алынмалардан тертип этильген сайламда окъунъыз:

  • «Авропалылар — бизим девирмизнинъ энъ меденийлешкен халкъыдыр. Оларнынъ оджалары мусульманлар эди. Авропалы алимлер айткъанына коре, бизим асырымызнынъ сиясий, физик, эсап, тыббий илимлери ве чокъусы санатлары  мусульман  эсерлерининъ ве теджрибелерининъ излерини сакълап къалалар».
  • «Мусулъмангъа асыл да онынъ укюмдары ким олгъаны — эмиети ёкъ, онъа эписи бир — о, насылдыр къанун боюнджа озюни мутлакъа кимгедир таби олмакъ борджлу деп биле… Аяттаки бутюн аллар ве вакъиалар, юрегинде ве мийиндеки эр бир суаллер илим, билъги ве теджрибенинъ ярдымына ич мухтадж дегиллер: буларнынъ эписининъ ерини аят ве олюм меселелерине бутюн керек косътеришлерни япкъан, эр шейге джевап берген мукъаддес Къуран тута…»
  • «Къадын не къадар бильгили, тербиели олса, о къадар о, эвляд, къыз, омюр аркъардаш ве ана оларакъ файда кетирер. Биз эпимиз къадындан дюньягъа келемиз; къадыннынъ эллеринде осемиз ве лаф этип башлаймыз; къадын иле яшаймыз, чалышамыз ве, ниает, къадын— апай я да ана янында вефат этемиз, ондан сонъки енгиллик аламыз. Оларны айван киби джаиль, саватсыз къалдырмакъ гуняхтыр».
  • «Сонъсыз зулум ве эзиетлер джанына еткен сонъ, халкълар имкян тапкъанда, озь оджагъыны, эвини-баркъыны ташлап, башы бакъкъан тарафкъа чыкъып кете эдилер. Кетмеге ери олмагъанлар исе озълерининъ тар аят черчивесине къапалып, шу тар алемге алякъасы олмагъан эр шейден хаберлери олмагъан алда бичаре омюр кечирмекте эдилер».
  • «Къазанда язылгъан кягъыт Оренбургта, Шекиде ве Багъчасарайда анълайышлы.  Багъчасарай сёзю иле эдебий оборот эр ерде къулланыла биле. Амма биз не язмагъа истеймиз, не де окъумагъа!»
  • «Бильги – о къадар къудретли бир шейдир ки, онынъле зайыф инсан махлюкъы дюнья укюмдары ве султаны ола биле…».
  • «Меним ишанчым – сизлерсинъиз, сайгъылы достларым. Окъувгъа ве илимге япышынъыз, маариф ве инкишаф ёлундан бир адым четке тайпынманъыз».