Онунджы сыныфта окъугъан талебеси Адам Булгаков тарих иле меракълана, фааль гражданлыкъ омюрини кечире ве мусафирликке РФ президентини беклей. Кеченлери къырымтатар йигити тарихий-ватанпервер конференциянынъ лауреаты олды. Бундан эвель о, маршал Толбухин акъта ильмий-тедкъикъий иш язгъан эди. Энди о оджаларнен бераберликте Акъмесджитнинъ 4 санлы мектебине Толбухиннинъ ады берильмесини истей.

Узакъ месафеге чапувдан сонъ, озь ильмий-тедкъикъий иши ве Путинни чиберек ашамагъа давет этюви акъта  Адам Булгаков иле «Россия для всех» субет кечирди.

– Не ичюн сен тамам маршал Толбухинни сечтинъ?

– Федор Иванович аджайип инсан. Мени онынъ арбий ёлу айретте къалдырды. Башта о чарлыкъ ордусынынъ штабс-капитаны олды ве юксек мукяфатларгъа наиль олды. Сонъра исе истидатны ве зийреклигини косьтерди, Совет бирлигининъ маршалы унваныны къазанды. Федор Иванович ярым Авропаны азат этти. Тап 1941 сене о, инглиз иттифакъдашлары иле берабер Иранда аджайип иш кечирди.  Меним ишим «Унутылгъан Маршал» деп адланды. Тасавур этинъиз, о, энъ юксек мукяфаткъа — «Победа» орденине  наиль олгъан 17 адамдан бириси эди, ве буннен берабер Къараман йылдызынынъ саиби олмады. Бу мукяфат онъа олюмден сонъ, гъалебеден 20 йыл кечкен ве ольгенинден 16 йыл кечкен сонъ берильди. О, дигер арбий мудирлер киби мемуарлар къалдырмады. Эсасы исе – о Къырым азат этилюви боюнджа операциянынъ ёлбашчысы олды. Тек 34 кунь девамында меним Ватаным азат этильген эди. Афсуз ки, мен Къырымда онъа багъышлангъан абиде тапмадым. Онынъ адыны Акъмесджитнинъ четинде ерлешкен кичик сокъакъ ташый. Менимдже, бу адалетли дегиль! Ве биз достларымызнен буны догъуртмагъа тырышаджамыз.

– Мувафакъиет къазанмагъа фурсатларынъа насыл къыймет кесесинъ?

– Мен беллесем, мектепке Толбухин адыны бермек ичюн эписи фурсатларымыз бар. Биз озюмизни энъ гузель тарафтан косьтердик, деп, саям. Ве мен бар кучюми къошып, мектебимизге Федор Ивановичнинъ ады берильмеси ичюн тырышмагъа азырым. Меним сёзлерими окъугъанларнынъ ярдымы олса да яхшы олур. Бизим тешеббюсчилер такъымымыз  мудир Кубанова Виктория Евгеньевна иле бераберликте буюк иш беджерди.  Биз Сергей Цековдан ярдым сорадыкъ.

– Сен президентке мектюп яздынъ, бизге малюм олгъанына коре.

– Догъру, мен Владимир Владимировични  инаугурация иле хайырладым. Онъа озь дестегимни бильдирмеге истедим, чюнки мен шимди даа рей берип оламайым. Мен онынъ ады иле чокъ умютлерими багълайым. Тамам Владимир Владимировичнинъ президентлик муддетине  меним институтта окъувым расткеледжек. О, меним такъдиримде буюк роль ойнады. Энъ эвеля бу Къырым Русие иле бирлешкени иле багълы. Бу себептен бизим яшайышымызда чокъусы шейлер яхшы тарафкъа денъишти. Ве мен оны эвимизге мусафирликке – чиберек ве янтыкъ ашамагъа давет эттим.

– Бу язда сен не окъуйджасынъ? Бу мектеп программасы оладжакъ? Окъумакъ ичюн китапларны насыл сечесинъ?

– Мен чокъ окъумакътан гъайры, эм де чокъ чапам. Марафон месафесини яхшы чапмагъа истейим. Энди шимди мен ичюн 20 км – адий чапув.
Китапларгъа севгим меннен берабер догъды, гъалиба. Севимли муэллифлерим арасында: Лермонтов, Чехов, Булгаков, Салтыков-Щедрин, Ильф ве Петров, Бабель, Тургенев. Четэль муэллифлерден: Киплинг, Марк Твен, Хемингуэй, Гете, Шекспир, Марк Аврелий, О. Генри. Николло Макиавеллининъ «Государь» адлы китабыны айырыджа бегендим.  Джаным ичюн Фицджеральд, Сэлинджер, Оруэлл, Кафка кибилерни окъуйым.

– Окъумагъа къайда киреджесинъ? Имтианларгъа насыл азырланасын?

– Тарих факультетине кирмеге планлаштырам. Мен Новосибирсктен аджайип оджа таптым. Биз оннен дерслерни земаневий шекильде – узакъ месафеде алып барамыз. Шимди о Москвада, архивлерде чалыша ве манъа да Толбухин боюнджа малюмат топламагъа вакъыт тапа. Фурсат иле файдаланып, окъуйыджыларгъа мураджаат этмеге истер эдим, бельки кимер аилевий фоторесимлер, Толбухин акъта бир де малюмат сакъланылгъандыр, риджа этем, сесленинъиз. 

Тенъештирюв талиль кечирмек те мен ичюн меракълы олур эди, бу инсан азат эткен Авропа мемлекетлеринде меним яшдашларым не теюшюне экенлер. Шимди чокъусы тарих меселелери сиясетлештириле. Бу насыл экен, биз Улу Гъалебенинъ мирасчыларыдыр, биз бераберликте фашистлер иле курештик ве не ичюндир шимди эр шей унутылды! Дженк къараманлары акъта, менимдже, афсуз ки, пек аз фильм чыкъарыла. Мен шимди тюшюнем, бельки бу мевзуда весикъалы фильм чыкъармакъ мумкюн олур ве мен сафдашларны араштырам. 

Къырым Русие иле бирлешкен сонъ меним чокъ янъы имкянларым ачылды. Конкурсларда гъалебе къазанмакъ Русиеде сеяхат этмеге имкян береджеги акъта беклемеген эдим. Ярославльге, Толбухиннинъ ватанына бармагъа истейим, анда онынъ хатырасыны насыл анъа экенлер, аджеба. Якъында мен енгиллик иле «Артек»нинъ сайтында къайд олундым ве мени анда давет эттилер. Фааль нокътаи-назарнынъ саиби олмакъны бегенем, ёлларны араштырам.