Муреккеп мевзу, бунъа экспертлер де мукъайтлыкънен янашалар. Ве бу мевзу узеринде фейк яратыджылар чешит айын-оюнлар алып баралар. Совет ве украин тарихшынасынынъ мирасы  чешит миллетлерге менсюп къырымлыларны бу мевзуда чешит мунакъашалардан сакъынмагъа алыштырды. Амма яш несиль осе ята, ве о озь мемлекетининъ ве миллетининъ кечмишине месулиетли янашувынен айретте къалдыра.

Мухамед Халилов 20 яшында. Къырым муэндислик-педагогика университетининъ студенти келеджекте тарихчы олмагъа истей. О, джумхуриетте «Гъалебе волонтёрлары», яни  «Волонтеры Победы» арекетининъ энъ фааль иштиракчилеринден бири, «Къырым къараманлары», яни «Герои Крыма» тешкилятынынъ тесисчилеринден бири. Гонъюллилер арекетлеринде 2015 сенеден берли иштирак этип башлады.

Телевизорда 9 майыс парадына волонтёрлар алына деген рекламаны корьдим, чалышып, бакъайым, дедим», – деп, хатырлай Мухамед.

© Страница М. Халилова в соцсети
Мухамед Халилов – волонтёр ве келеджекте тарихчи

Шимди о мектеплерде корюшювлер кечире, тарихчи оларакъ балаларгъа Улу Ватан дженки вакъиалары акъта тариф эте, ветеранларгъа ярдым эте, «Къырым къараманлары» лейхасынынъ наразылыкъ акцияларыны тешкиль эте, онынъ черчивесинде мектеп талебелери дженклешкен семетдешлери шерефине тереклер аллеяларыны отурталар.

«Баарьде энди беш аллея сачтыкъ: бириси – Джанкойде, бириси – Джурчи районында ве учю – Акъмесджитте ве Акъмесджит райнында. Келеджекте бу ерде хатыра мемориалыны ерлештирмеге имкян араштыраджамыз», – деп, тариф эте студент.

Халиловнынъ телефон номерасы «Россия для всех» порталынынъ муарририетине яш йигитнинъ фааллиги себебинден етип келе – бойле студентлерни атта буюк теджрибели оджалар хатырлайлар.

Волонтёрлар прлграммаларында иштирк этюв яшларгъа берген имкянлардан энъ гузели, – бу бутюн русие боюнджа чешит форумлар ве конференцияларгъа къатнашув. Бу ал окъув йыллары девамында кутьлевий тедбирлер кечирилювинде, тешкилий фаалиет саасында  теджрибе топламагъа имкян бере ве атта яш мутехассыскъа девлет структураларында иш тапмагъа я да сиясий карьера тизмеге ярдым эте биле. Амма Мухамед яшайыштан не истегенини яхшы биле – о эмин, алий окъув юртуны битирген сонъ тувгъан Джанкой районына къайтып, мектепте оджа олып чалышмакъ керек:

«Къырымнынъ чёль тарафларында яшагъан яшлар акъта чешит лафлар юре. Яхшы тасиль алмагъа ве башкъа икянлар ёкъ, яшлар анда не япмагъа бильмейлер, дейлер. Амма эгер эписи яш ве истидатлы генчлер кетселер, анда ойле де бир шей олмаз. Занымджа, Акъмесджитке окъумагъа кетмек ве сонъра къайтып, тувгъан ерде чалышмакъ, оны инкишаф эттирмек керек. Мен волонтер оларакъ эр кезге бу акъта айтам. Озюм башкъадже япып, Къырым пайтахтында къалмагъа я да башкъа ерге кетмеге акъкъым бармы? Онынъ ичюн мытлакъ къайтаджам ве мектепте тарих дерслерини алып бараджам.  Бельки, мен окъугъан мектеп олмаз, амма бизим районымызда оладжагъы белли».

Мухамеднинъ эм де оджалыкъ усулиети мукеммеллешюви боюнджа планлары бар, айры алда – къырымтатарлар ичюн муим тарих саифелерини айдынлатмакъ.

Мухамед Халилов – волонтёр ве келеджекте тарихчи

«Эльбетте, эр кес Амет-Хан Султан акъта биле. Амма бундан башкъа мектеплерде бир кимсе акъта тариф этмейлер. Алиме Абденнанова (истихбаратчы, 19 яшта фашистлер иле хорлангъан къырымтатар къызы. муаррир.) акъта мен, мисаль ичюн, тек 2014 сене онъа Русие Къараманы унваны берильген ве «Къырым эфсанеси», яни «Крымская легенда» адлы фильм чыкъкъан сонъ бильдим. Бизим халкъымызнынъ къараманлары чокъ, олар акъта эм къырымтатарлар, эм де башкъа миллетли къырымлылар бильмек кереклер. Бундан гъайры, къырымтатарларгъа архивлер иле иш алып бармагъа ярдым тешкиль этмеси муимдир, чюнки чокъусылар, оларнынъ сой-акърабасы не ерде дженклешкенини, не ерде дефн этильгенлерини бильмейлер», – эмин Мухамед.

Онынъ фикириндже, саватлы маариф иши шимдики джемиетте къырымтатарларнынъ ери акъта ошек лафларны енъмеге ярдым этер эди. О, мисаль ичюн, волонтер арекетинде озь иштирагини айретте къалдырыджы бир шей деп, саймай:

«Киевде чешит шейлер язалар ве айталар, эмиш, мемурий басым бар экен, миллет бир шейлерге къаршы чыкъа экен.  Мен киби адамларны эр кес анъламай. Бетиме къаршы ич кимсе, ич бир вакъыт бир шей айтмадылар, амма меним Украинада яшагъан сой-акърабам ёкъ – тек Русиеде ве Озьбекистанда. Мен мисаль кетирмеге истейим. Бизим Джанкой районымызда 116 Гъалебе волонтерындан – тахминен 30 къырымтатар. Ве бу нормаль. Меним фаалиетиме аилем пек яхшы бакъа – олар 2014 сене Русие иле бирлешювге къол туттылар ве шимди мен иле гъурурланалар. Ана-бабам тек бир шейни бегенмейлер – бу джемиет фаалиетим себбебинден окъувгъа вакъытым аз къала».

Мавиле Аблялимова – Джанкой районынынъ тамам шу къырымтатар 30 волонтерлардан бириси. О, 11-нджи сыныфта окъуй, Гъалебе волонтёрлары сыраларыны исе тап 2014 сене толдургъан эди. Бу сене язда Акъмесджиттеки Къырым федераль университетине  журналистика  факультетине кирмеге ве Къырым пайтахтында волонтерлыкъ фаалиетини девам этмеге истей.

Мавиле Аблялимова волонтер ве келеджекте журналист

«Буны меним рухий емегим деп адламакъ мумкюн. Бу биз ичюн меракълы олгъаны себебинден биз буннен огърашамыз. Даа чокъ инсанларнен таныш олмакъ, фикирдешлерини тапмакъ истегим бар. Джемиетте роль иджра этмек ве яшайышта макъсад тапмакъ – будыр бизим себеплеримиз», – деп, пайлаша Мавиле.

Якъынларынъ сенинъ фаалиетинъе насыл бакъа, деген суальге, къыз, тек алгъышлайлар, деп, джевап бере: «Хусусан – аптем, чюнки о да Гъалебе волонтеры».

«Эльбет, украин КМВ язалар ки, бизни мында бир шейге меджбурлайлар, мемурий я да укъукъкъорчалайыджы басым бар, экен – мен асылында бунъа бир кере биле расткельмедим, – деп, тасдыкълай «Гъалебе волонтерлары» арекетининъ фаальджиси Сусанна Мавлюдова.  –  Мен истеген шейлеримни япам, тувгъанларым да бунъа къол туталар. Арекетте къырымтатар яшлары чокъ. Бундан да зияде, Украина девиринде менде бу къадар имкян олмаз эди. Шимди исе мен буюк ве керекли ишнинъ парчасы олам, мен Русие боюнджа кезем ве фикирдешлеримнен къонушам, меним келеджегим бар. Мен эписи акъранларыма да айтаджам: эгер яшайышта бир де бир макъсадларгъа иришмеге, мувафакъиет къазанмагъа истесенъиз, макъсадынъыз олса – догъру адымланъаз ве чалышынъыз. Русие – бу имкянлар мемлекети».

Сусанна 19 яшында, о, Кефеде адлиеджи олмакъ ичюн окъуй ве энди учь йылдан берли волонтёрлыкъ фаалиети иле огъраша. Алий окъув юрткъа окъумагъа киргенимнен, уйкен фаальджилер иле таныш олгъан эдим, деп хатырлай. Олар давет этип башладылар. Бойле этип, о, арекетке къошулды, сонъра исе Кефеде «Гъалебе волонтерлары»нынъ болюгинде ребер олды.

«Башындан балалар иле ветеранларгъа бардым. Аилемизде дженкнен багълы бир де бир вакъиалар олмаса биле, мен мектеп чагъымдан Улу Ватан дженкине буюк эеджан иле бакъа эдим. 9 Майыс парадына бармагъа пек севе эдим. Бу тарих эр даим эеджан догъура. Сонъра «Георгиевская ленточка» адлы акция олды. Ве мына бойле этип мен бунда мана таптым. Шимди биз мында чокъ тедбир кечиремиз.  Гъалебе волонтерлары оларакъ биз ветеранларгъа ярдым этемиз – ве тек Гъалебе Куню арфесинде дегиль. Бизде атта  хештег бар  #нетолько9мая», – деп, тариф эте Сусанна.

© Страница С. Мавлюдовой в соцсети
Сусанна Мавлюдова – Кефели Гъалебе волонтеры

«Энди апрель айында биз Акъмесджитте ве Кефеде волонтёрлар мектеплерини ачмагъа истеймиз. Биринджи невбетте балаларны кутьлевий тедбирлерни тешкиль этмеге ве оларда иштирак этмеге огретеджемиз. Ветеранларнен берабер парадкъа бармакъ, оларгъа илериде ярдым этмек пек муимдир. Бундан сонъ –«Знай героев в лицо» адлы акция, биз мектеплерде малюмат стендлерни ерлештиреджемиз, анда Улу Ватан дженки иштиракчилерининъ  портретлери ве терджимеиаллары бериледжек», – деп, пайлаша Сусанна.

Озь гъаелерини амельге кечирмек ичюн яш волонтерлар спонсорларны тапалар, грантларны къазаналар, шу джумледен «Росмолодежь» тешкилятындан.

Къырымда «Гъалебе волонтерлары» лейхасынынъ координаторы  Елена Одновол итираф эте ки, къырымтатарларнынъ фааллигини козеткен махсус адам лейхада ёкъ.

«Амма 20 муниципаль штабтан дёртюнде реберлер къырымтатар олгъаны малюмат ташый. Биз ич те балаларны, эм де ветеранларны миллет менсюплиги боюнджа больмеймиз. Украин, акърус ве рус къырымтатар ветеранына мусафирликке келе билелер.  Бу акъта бир кимсе атта тюшюнмей. Къараманларнынъ джесарети эписи миллетлерни бирлештире. Бу умумий хатыра ве умумий иш», – дей Елена.

«Гъалебе волонтерлары» – бу 14 яштан 30 яшкъадже яшларны бирлештирген, Улу Ватан дженки акъкъында тарихий хатыра сакълап къалмагъа ярдым эткен лейха. Гонъюлли арекетининъ лейхалары арасында – ветеранларгъа ярдым, хатыра ерлер абаданлаштырылувы, тарихий квестлер кечирилюви, 9 Майыс парады ве башкъа гъаелер.